Wiek przedszkolny jest okresem intensywnego tempa rozwoju, którego prawidłowy przebieg ma decydujące znaczenie dla przyszłej nauki czytania i pisania. Szczególnie w okresie przedszkolnym wychowanie powinno polegać na stymulowaniu i kształtowaniu rozwoju dziecka, a także działaniach profilaktycznych i kompensacyjnych. Wśród dzieci uczęszczających do przedszkola często spotyka się takie, które wykazują pewne zaburzenia funkcji percepcyjno - motorycznych. Niski ich poziom utrudnia dzieciom nabycie umiejętności czytania i pisania w przewidzianym czasie. Działania profilaktyczne należy rozpocząć jak najwcześniej, gdyż wiek przedszkolny charakteryzuje się dużą podatnością na oddziaływania stymulacyjne w związku z czym, podejmowanie ich ma duże znaczenie profilaktyczne. Już w wieku przedszkolnym dzieci powinny być przygotowywane do podjęcia nauki czytania i pisania. Od najmłodszych lat powinny obcować z materiałem literowym. Ważne jest także rozwijanie mowy, związanego z nią słuchu, wyrabianie zdolności dokonywania analizy i syntezy wyrazowej, sylabowej, fonemowej. Przyczyny trudności w nauce dzielą się na ogólne i specyficzne. Te ostatnie nazywane są dysleksją rozwojową i dotyczą głównie problemów z opanowaniem umiejętności czytania i poprawnego pisania. W ostatnich latach problem dysleksji bardzo się nasila i dotyczy nie tylko dzieci uczących się w szkole podstawowej, ale również uczniów gimnazjów i szkół średnich. W Polsce kilkanaście procent inteligentnych dzieci, u których nie stwierdzono wady zmysłów wzroku i słuchu, nie może opanować umiejętności czytania i pisania przy pomocy metod obowiązujących w szkole. To niepokojące zjawisko wymaga dogłębnego rozpoznania i przeciwdziałania. Termin dysleksja oznacza: dys (z języka greckiego) - słaby, brak lub mało oraz lego (z łacińskiego) - czytam. Po raz pierwszy termin ten pojawił się pod koniec XIX wieku. W praktyce bardzo często trudności w czytaniu współwystępują u uczniów z dysortografią, czyli z trudnościami w opanowaniu poprawnej pisowni oraz z dysgrafią - trudnościami w opanowaniu właściwego poziomu graficznego pisma, czyli tzw. brzydkim pismem.
Do typowych zaburzeń, które są źródłem problemów związanych z opanowaniem umiejętności czytania i pisania zaliczamy:
  • obniżony poziom percepcji słuchowej,
  • obniżony poziom percepcji wzrokowej,
  • obniżony poziom sprawności manualnej.

Obniżony poziom percepcji słuchowej w znacznym stopniu utrudnia dziecku opanowanie umiejętności czytania i pisania. Dzieci o opóźnionym rozwoju percepcji słuchowej maja trudności między innymi w :

  • rozumieniu bardziej skomplikowanych poleceń,
  • zapamiętywaniu wierszyków, piosenek,
  • zapamiętywaniu i powtarzaniu trudniejszych wyrażeń,
  • wyodrębnianiu wyrazu w zdaniu,
  • łączeniu sylab i głosek w słowa,
  • różnicowaniu pojedynczych głosek.

Istotny wpływ na opanowanie umiejętności czytania i pisania ma poziom rozwoju percepcji wzrokowej. Jedną z przyczyn niepowodzeń w nauce jest obniżony poziom analizy i syntezy wzrokowej. Dzieci o opóźnionym rozwoju percepcji wzrokowej mają trudności w :

  • rozpoznawaniu i zapamiętywaniu przedmiotów, kształtów graficznych,
  • różnicowaniu kształtów podobnych,
  • ujmowaniu obrazów wzrokowych jako całości z jednoczesnym wyodrębnianiem w nich elementów składowych,
  • łączeniu elementów w całość,
  • rozpoznawaniu, odtwarzaniu położenia przedmiotów w przestrzeni,
  • zachowaniu prawidłowego kierunku rysowania, układania,
  • utrzymaniu kreślonych kształtów w liniaturze.

Gotowość do podjęcia nauki pisania dziecko osiąga przez odpowiednie przygotowanie i nabycie określonych umiejętności. Przyczyną trudności w opanowaniu techniki pisania może być niezręczność manualna, niska sprawność grafomotoryczna. Objawy zaburzonej motoryki manualnej to:

  • mała wyćwiczalność w zakresie ruchów drobnych,
  • zakłócenia koordynacji wzrokowo-ruchowej przy czynnościach wykonywanych pod kontrolą wzroku,
  • niechęć do podejmowania wszelkich czynności manualnych.

TERAPIA WYSTĘPUJACYCH ZABURZEŃ

Ćwiczenie analizatora słuchowego:

  • rozwijanie mowy i wzbogacanie języka poprzez np. uściślanie rozumienia znaczenia wyrazów i zdań;
  • słuchanie treści opowiadań, nazywanie przedmiotów, opowiadanie treści obrazków; -różnicowanie dźwięków płynących z otoczenia poprzez np. rozpoznawanie dźwięków docierających z ulicy, głosów zwierząt;
  • różnicowanie dźwięków mowy ludzkiej poprzez ćwiczenie słuchu fonematycznego (np. różnicowanie słów podobnie brzmiących);
  • ćwiczenie analizy i syntezy słuchowej (np. podawanie liczby głosek i sylab w wyrazie, określanie ich położenia);
  • utrwalanie pamięciowych mechanizmów mowy (np. nauka wierszy, dni tygodnia, pór roku);
  • wykonywanie ćwiczeń ortofonicznych : narządów mowy, oddechowych, słuchowych, rytmizujący;
  • doskonalenie form wypowiedzi dziecka poprzez np. wdrażanie do używania poprawnych form fleksyjnych, wzbogacanie mowy.


Ćwiczenie sprawności ruchowej:

  • ćwiczeń ogólnej sprawności ruchowej (np. sprawne chodzenie, bieganie, wymachy rąk ) ,czynności samoobsługowych (np. mycie twarzy, ubieranie się);
  • ćwiczeń manualnych (np. nawlekanie koralików, lepienie z plasteliny);
  • ćwiczeń grafomotorycznych poprzez ćwiczenia rozmachowe mięśni rąk (np. kreślenie w powietrzu fal, kół, malowanie na dużych arkuszach papieru);
  • ćwiczenia usprawniające mięśnie dłoni i palców (np. zamalowywanie małych przestrzeni kredkami, kopiowanie rysunków);
  • ćwiczenia płynnych ruchów pisarskich (np. obrysowywanie szablonów, rysowanie szlaczków).


Ćwiczenie spostrzegania wzrokowego:

  • ćwiczenia najprostsze z przedmiotami naturalnymi, takimi jak: zabawki, przedmioty codziennego użytku;
  • ćwiczenia z figurami geometrycznymi pełnymi i konturowymi (np. wyszukiwanie podobnych kształtów, segregowanie, zamalowywanie wnętrza konturu);
  • dorysowywanie brakujących elementów;
  • ćwiczenia z materiałem literopodobnym i literowym (np. składanie pociętych obrazków według wzoru);
  • eliminatki : wykreślanie elementów nie pasujących do pozostałych;
  • ćwiczenia w odpoznawaniu i wyliczaniu zaobserwowanych elementów obrazka;
  • zabawa,,Co się zmieniło?" .


Literatura:
1. Bogdanowicz M.: Leworęczność u dzieci, Warszawa 1992, WSiP.
2. Gruszczyk - Kolczyńska E.: Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki, Warszawa 1996, WSiP.
3. Nartowska H. Różnice indywidualne czy zaburzenia rozwoju dziecka. Warszawa1980, WSiP.
4. Sawa B.: Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, Warszawa 1996, WSiP.
5. Spionek H. : Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne, Warszawa 1973, PWN.
6. E. Waszkiewicz .: Pracuję z sześciolatkiem. Warszawa 1996, WSiP.

Opracowała: Anna Fadrowska
nauczycielka Przedszkola Miejskiego Nr 1
w Grajewie