Problem zespołu nadpobudliwości psychoruchowej jest obecnie bardzo popularny wśród wielu badaczy, psychologów, neurologów, psychiatrów, pedagogów. Powstaje wciąż wiele nowej literatury w obrębie tego tematu, w prasie pojawia się coraz więcej artykułów o dzieciach hiperaktywnych. Problem nie jest tylko tematem badań, lecz przede wszystkim jest zjawiskiem z którym często młodzi rodzice nie potrafią sobie poradzić. Nauczyciele odsyłają do specjalistów, gdzie dziecko traktowane jest jako „przypadek”, który chcą uzdrowić umieszczając je w sztywnych schematach postępowań z daną jednostką chorobową. Zapominając przy tym, że w aspekcie społecznym to właśnie dziecko jest jednostką nadrzędną! i każde jest wyjątkowe, niepowtarzalne. Nie wszyscy wiedzą, że ten „problem” jest zróżnicowany. Występują trzy podtypy zachowań :

Podtyp z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi

Dzieci takie odbierane są przez nauczycieli i rodziców jako mniej zdolne i nie radzące sobie z nauką. Zwykle w miarę spokojnie siedzą w ławce lub przy biurku, ale nie są w stanie skoncentrować uwagi na tym, co mają wykonać. Nie rozumieją poleceń, ponieważ nie są w stanie skupić się na tym, co się do nich mówi, źle przepisują z tablicy, mylą cyfry i znaki działań i nie mogą skoncentrować uwagi na treści zadań matematycznych, bo nie są w stanie przeczytać ich treści do końca . W czasie odrabiania lekcji interesują się wszystkim dookoła, tylko nie pracą. Często kończą karierę szkolną zbyt wcześnie lub z gorszymi wynikami. „Podtyp z przewagą zaburzeń koncentracji uwagi częściej występuje u dziewczynek niż u chłopców i często bywa nie zauważany przez nauczycieli i rodziców, gdyż nie przysparza większych problemów w aspekcie społecznym, na przykład w utrzymaniu dyscypliny w klasie[1].

Podtyp z przewagą nadpobudliwości

Dzieci z przewaga nadpobudliwości, cały czas biegają w kółko, oglądają telewizję skacząc po fotelu i zmieniając bez przerwy kanały. Od momentu gdy otworzą oczy cały czas są w ruchu, do chwili gdy pójdą spać.

Najprzyjemniejszą dla nich rozrywką jest wszystko co kojarzy się z ruchem i szybkością. Dzieci te nie mają w szkole większych problemów z przyswojeniem wiedzy, ale ogromne kłopoty z dyscypliną w klasie. Szybko nudzą się i wstają z ławki, bez pytania zabierają głos. Na przerwach nieustannie biegają, po lekcjach robiły by to samo, chociaż umiejętnie namówione do odrabiania lekcji potrafią to wykonać od początku do końca.

Podtyp mieszany

Czyli dwa w jednym. Występują zarówno nasilone objawy niepokoju ruchowego, słaba kontrola impulsów, a także objawy zaburzeń koncentracji uwagi. Nie radzą sobie z uważaniem, pamiętaniem, jak i spokojnym pozostawaniem w miejscu, poczekaniem na swoją kolej.

Ten typ ADHD występuje najczęściej. „ Z wielu badań wynika, że u każdego dziecka można rozpoznać w kolejnych, przeprowadzonych co kilka lub kilkanaście miesięcy badaniach inny podtyp tego zaburzenia[2].

U dzie­ci tych w różnym wieku bardziej są nasilo­ne odmienne problemy. W wieku przed­szkolnym, dzieci nie mogą usiedzieć w miej­scu, gdy pójdą do szkoły, nie potrafią prze­strzegać elementarnych zasad dyscypliny, jak też skoncentrować się na wykonywaniu ok­reślonych czynności. W konsekwencji mają ogromne problemy w nauce, a duża impulsywność postępowania nie przyspa­rza im przyjaciół.

Typowe zachowania klasowe­ to niemożność usiedzenia w miejscu, wiercenie, chodzenie po klasie, zaczepia­nie innych dzieci. Jeśli zostanie za coś pochwalone, natychmiast robi to ponownie, domagając się głośno pochwały. Trzeba mu wszystko powtarzać, bo nie słucha. Zapomina o przyborach szkolnych, pracy domowej. Fakt, że lubi być stale w centrum uwagi sprawia, że dzieci się z niego śmieją zostaje "błaznem" klasowym. Z czasem zaczyna nienawidzić szkoły i unika jej na wagarach.

„Zdaniem autorów tym dzieciom najtrudniej radzić sobie z rzeczy­wistością, gdyż kłopoty z nauką, brak przy­jaciół i często zrozumienia ze strony dorosłych są wystarczającym bagażem pro­blemów dla młodego człowieka[3].

Chłopcy w porównaniu z dziewczynkami są bardziej agresywni, ruchliwi i w praktyce podtyp z przewagą nadpobudliwości psychorucho­wej i podtyp mieszany częściej występuje u chłopców niż u dziewcząt. Zespół ADHD nie korygowany specjalistyczną terapią bądź nie leczony farmakologicznie ma daleko idące konsekwencje, gdyż ogromnie osłabia rozwój społeczny, emo­cjonalny i intelektualny. U młodzieży i do­rosłych daje to w konsekwencji bardzo duże ryzyko nadużywania narkotyków, al­koholu, papierosów, zaburzeń zachowa­nia, osobowości antyspołecznych, depre­sji z popełnieniem samobójstwa włącznie.

Anna Harasymowicz

 


[1] Patycka B., Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, „Życie szkoły” 7/2002, s.414

[2] Wolańczyk T., Nadpobudliwość psychoruchowa u dzieci, Lublin 1999, s.30

[3] Patycka B., Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi, „Życie szkoły” 7/2002, s.41